Opracowała: Bogumiła Szajner

Dzieje oświaty w Gniewczynie mają bogatą historię.

Powstała w 1636 r. szkoła parafialna, jako pierwsza placówka oświatowa dała początek szkolnictwu, które rozwinęło się w szerokim zakresie dopiero po drugiej wojnie światowej.

Szkoła podstawowa była główną placówką oświatową, która umożliwiała zdobycie podstawowego wykształcenia. Od momentu powstania funkcjonowała jedynie z krótkimi przerwami spowodowanymi działaniami wojennymi na terenie Gniewczyny w czasie I i II wojny światowej.. W czasie II wojny nauczyciele zorganizowali tajne nauczanie dla uczniów szkoły podstawowej i średniej. W okresie powojennym prowadzili kursy dla dorosłych, których celem była likwidacja analfabetyzmu wśród mieszkańców. Cel został osiągnięty, gdyż wielu mieszkańców skorzystało z tej szansy podejmując naukę na kursach.

Zestawienie liczby uczniów uczęszczających do Szkoły Podstawowej w Gniewczynie w latach 1944 - 1990.

Rok szkolny	Klasa								Razem
Rok szkolny	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	Razem
1944/45	60	53	58	58	60	67	60	-	407
1945/46	55	54	46	55	57	42	33	-	342
1946/47	50	53	52	47	55	53	35	-	348
1947/48	50	50	51	50	47	64	52	-	354
1948/49	45	45	47	42	49	46	37	-	321
1949/50	34	43	59	60	51	43	39	-	329
1950/51	31	33	45	57	58	45	33	-	302
1951/52	31	33	45	59	57	43	32	-	300
1952/53	51	45	25	39	44	56	46	-	306
1953/54	62	51	45	28	41	42	53	-	322
1954/55	49	61	49	48	27	42	36	-	312
1955/56	50	48	60	49	47	27	42	-	323
1956/57	48	49	48	60	50	47	26	-	328
1957/58	37	48	48	47	60	49	47	-	336
1958/59	49	40	48	47	47	59	49	-	339
1959/60	59	50	40	47	57	47	59	-	365

Rok szkolny	Klasa								Razem
	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII
1960/61	60	55	61	49	43	55	43	-	366
1961/62	45	55	56	59	46	39	52	-	352
1962/63	61	37	57	59	57	47	35	-	410
1963/64	56	53	40	57	54	50	40	-	350
1964/65	49	55	52	48	57	50	40	-	351
1965/66	55	48	53	50	42	57	49	-	354
1966/67	49	52	48	55	50	45	52	20	371
1967/68	54	48	51	47	55	51	44	47	397
1968/69	44	52	49	48	46	53	47	48	387
1969/70	45	48	49	50	47	48	51	50	388
1970/71	44	45	49	49	51	46	48	51	383
1971/72	45	42	47	48	49	50	46	48	375
1972/73	46	44	44	45	50	48	50	45	372
1973/74	45	42	45	43	46	49	48	50	368
1974/75	46	43	44	43	46	44	48	48	362
1975/76	47	46	43	44	47	48	49	48	372
1976/77	40	47	46	42	44	47	48	49	363
1977/78	31	39	46	45	42	44	47	48	342
1978/79	47	30	39	46	45	43	44	46	340

Rok szkolny	Klasa								Razem
Rok szkolny	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	Razem
1979/80	41	47	29	41	47	44	41	43	333
1980/81	49	40	47	29	43	47	44	41	340
1981/82	48	47	39	47	33	40	48	43	345
1982/83	40	49	47	40	47	30	37	48	338
1983/84	44	40	49	46	39	48	28	35	329
1984/85	46	43	41	49	46	38	47	28	338
1985/86	45	45	50	41	48	46	38	46	359
1986/87	46	45	46	53	43	48	48	35	364
1987/88	41	46	47	47	52	43	46	48	370
1988/89	42	38	46	47	46	53	41	46	359
1989/90	37	42	39	46	47	46	53	41	351

Źródło: Zestawienie liczby uczniów poszczególnych klas w latach 1944-1990.

Tabela ilustrująca obsadę kierowników dyrektorów szkoły w Gniewczynie od 1867 roku.

Lp.	Imię i nazwisko	lata	funkcja
1.	Alfred Rewakowicz	1867-1876	kierownik
2.	Jan Kochman	1876-1880	kierownik
3.	Jan Zawadzki	1880-1887	kierownik
4.	Ignacy Kamprat	1887-1893	kierownik
5.	Julia Peszkowska	1893-1929	kierownik
6.	Ludmiła Richter	1929-1930	kierownik
7.	Józef Łańcucki	1930-1939	kierownik
8.	Teodor Kutynycz	1939-1942	kierownik
9.	Jan Zientara	1942-1944	kierownik
10.	Kazimierz Bruck	1944-1948	kierownik
11.	Jadwiga Gardziel	1948-1965	kierownik
12.	Stefan Bielówka	1965-1968	kierownik
13.	Władysław Grzebyk	1968-1976	dyrektor
14.	Zdzisław Kędra	1976-1985	dyrektor
15	Łucja Dryś	1985-1999	dyrektor
16	Zdzisław Kędra	1999-2004	dyrektor
17	Barbara Tytuła	2002-2004 2004- 2017 2017-2018	dyrektor gimnazjum dyrektor Zespołu Szkół dyrektor SP
18	Jadwiga Gwóźdź	2018-do chwili obecnej	dyrektor SP

Tabela ilustrująca rozwój szkoły w Gniewczynie od roku 1867

Rok	Nazwa szkoły - status organizacyjny
1867	Jednoklasowa Szkoła Trywialna powołana dekretem biskupim
1867	Jednoklasowa Szkoła Publiczna powołana przez Radę Szkolną
1897	Dwuklasowa Szkoła Publiczna
1924	Czteroklasowa Szkoła Publiczna
1927	Sześcioklasowa Szkoła Publiczna
1930	Siedmioklasowa Szkoła Publiczna
1937	Publiczna Szkoła Powszechna III stopnia
1939-1944	Publiczna Szkoła Powszechna Generalnego Gubernatorstwa dla okupowanych polskich obszarów
1. IX. 1944	Publiczna Szkoła Powszechna
1.IX. 1946	Publiczna Szkoła Podstawowa
1963	Ośmioklasowa Szkoła Podstawowa
1999	Sześcioklasowa Publiczna Szkoła Podstawowa Publiczne Gimnazjum – trzyletnie
2004 -2017	Zespół szkół Szkoła Podstawowa i Gimnazjum
2017	Ośmioklasowa Szkoła Podstawowa

W murach Szkoły Powszechnej w Gniewczynie swoją edukację zaczynali ludzie, których nazwiska na trwałe zapisały się w historii naszego regionu i kraju:

Feliks Młynarski - ur. 20 listopada 1884 r. w Gniewczynie Łańcuckiej. Był synem organisty i nauczyciela w tutejszej szkole. W latach międzywojennych piastował wiele urzędów: był dyrektorem Urzędu Emigracyjnego, Wiceprezesem Banku Polskiego, z ramienia rządu polskiego przeprowadzał rokowania m.in. w USA, Francji w sprawie przyznania Polsce zagranicznej pożyczki stabilizacyjnej. Wykładał w latach 1929-1939 w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie i równocześnie pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Finansowego Ligi Narodów.

W czasie okupacji - w uzgodnieniu z kardynałem Stefanem Sapiehą pełnił funkcję prezesa Banku Emisyjnego w Krakowie. Po zakończeniu wojny w latach 1945-1948 wykładał ekonomię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego praca zatytułowana „Złoto i banki biletowe" przygotowywała od strony teoretycznej utworzenie Banku Rozrachunków Międzynarodowych w Bazylei. Po roku 1949 był dyskryminowany, pozbawiono Go możliwości prowadzenia wykładów na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przez pewien czas prowadził tylko bibliotekę w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Krakowie.

Pozostał jednak w żywej pamięci tych, którzy Go znali i brali udział w Jego wykładach, prowadzonych w sposób interesujący.

Antoni Chruściel - ur. 16 czerwca 1895 r., oficer w czasie I wojny światowej. W okresie międzywojennym był wykładowcą Wyższej Szkoły Wojennej i dowódcą 82 pp. WP. W kampanii wrześniowej 1939 r. był w składzie Armii Łódź. Po upadku Polski, w kwietniu 1941 r. rozpoczął działalność konspiracyjną, został komendantem okręgu Warszawa - Miasto ZWZ, a potem AK.

W czasie powstania warszawskiego został mianowany dowódcą całości sił powstańczych. Po jego upadku dostał się do niewoli niemieckiej. Po wyzwoleniu przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii, a później w Stanach Zjednoczonych, gdzie zmarł 30 listopada 1960 r.

Ks. dr Jan Lasek - urodzony w 1886 r. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczał do gimnazjum w Jarosławiu, gdzie był wyróżniającym się uczniem. Po maturze wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu i w 1908 r. został wyświęcony na kapłana. Pierwszą jego placówką był Drohobycz. Mimo wielu zajęć, napisał historię diecezji przemyskiej. Ówczesny ks. bp Ordynariusz Józef Pelczar, po zapoznaniu się z tą pracą wysłał ks. J. Laska na studia historyczne do Wiednia. Po uzyskaniu stopnia doktora historii, powrócił do Polski i został wykładowcą religii w szkołach średnich w Sanoku. Tu zastała Go wojna 1914 roku. Został powołany na kapelana wojskowego. Brał udział w walkach o Przemyśl. Jego oddział dostał się do niewoli rosyjskiej. Po powrocie, przez 12 lat był wykładowcą historii w Seminarium Duchownym w Przemyślu i Ojcem Duchownym. Na wskutek słabnącego wzroku został zwolniony z tej pracy w 1937 r. i otrzymał probostwo w Krasiczynie. W trakcie trwania II wojny światowej jego probostwo było pod okupacją niemiecką, a potem rosyjską. Najeźdźcy, jak również bandy ukraińskie szanowali Go, bo był kapłanem wszystkich niezależnie od ich wyznania.

Piotr Rachfał - lekarz weterynarii. W okresie międzywojennym był dyrektorem Zakładów Mięsnych w Przemyślu. W czasie wojny wspomagał biednych i inteligencję przemyską.

W okresie okupacji i wczesnego PRL-u wyższe uczelnie ukończyli m.in.:

Piotr Rachfał - ekonomista

Stanisław Chmura – lekarz

Piotr Jasic - ekonomista

Władysław Rachwał -lekarz

Roman Konieczny -stomatolog

Teresa Kozak – lekarka

Maria Kozak – nauczycielka

Stanisław Dryś – nauczyciel

Józef Węgrzyn – prawnik

Józef Słysz – ksiądz

Danuta Piróg – nauczycielka

Jadwiga Rachfał – ekonomistka

Józef Konieczny - muzyk

Jan Rydzik – ksiądz

Edward Chmura - ksiądz

Edward Sołek – prawnik

Zbigniew Niemiec – pułkownik Wojska Polskiego

W okresie późnego PRL-u:

Jerzy Ryfa, Roman Brud, Edward Ryfa, Andrzej Chmura, Czesław Brud, Alicja Brud, Antoni Brud, Edward Brud, Emilia Marek, Bożena Jagieła, Barbara Tytuła, Marek Mucha, Renata Dryś, Wiesław Słysz, Andrzej Rzeczyca, Henryk Rzeczyca, Stanisław Pelc, Edward Hanejko, Jan Brud, Marek Kozak, Grażyna Jurkiewicz, Stanisław Cebula, Maria Kołodziej, Danuta Sobala, Alicja Rachfał, Marta Niemiec.

Postawione przed oświatą cele i zadania zostały osiągnięte przez placówki oświatowe w Gniewczynie. Podsumowując całokształt działalności oświatowej należy stwierdzić, że mimo wielu trudności, problemów lokalowych, finansowych młodzież Gniewczyny miała w dużym zakresie możliwość zdobycia wykształcenia i rozwinięcia własnej osobowości.

Rozproszeni po całym kraju i świecie rodacy z Gniewczyny chętnie wracają do swej rodzinnej wioski. F. Młynarski w swoich „Wspomnieniach" poświęcił Gniewczynie kilka ciepłych słów: „Żegnaj ziemio rodzinna. Dzięki ci, że karmiłaś mnie w dzieciństwie kłosem swoich zbóż. Uczyłaś piękna kwiatem swoich łąk. Poszumy twoich lasów budziły mój pierwszy niepokój twórczy. Poświata księżycowa, która otulała cię białą, haftowaną perłami rosy płachtą, była gościńcem, na którym stawiałem pierwsze kroki [...]. Ziemio rodzinna ! Byłaś zanim ja przyszedłem. Pozostaniesz gdy ja odejdę. Będą mijać lata [...], a ty trwać będziesz dopóki nie umrze glob, którego jesteś drobną cząsteczką."