Opracowała: Bogumiła Szajner

 

Dzieje oświaty w Gniewczynie mają bogatą historię.

Powstała w 1636 r. szkoła parafialna, jako pierwsza placówka oświatowa dała początek szkolnictwu, które rozwinęło się w szerokim zakresie dopiero po drugiej wojnie światowej.

Szkoła podstawowa była główną placówką oświatową, która umożliwiała zdobycie podstawowego wykształcenia. Od momentu powstania funkcjonowała je­dynie z krótkimi przerwami spowodowanymi działaniami wojennymi na terenie Gniewczyny w czasie I i II wojny światowej.. W czasie II wojny nauczyciele zor­ganizowali tajne nauczanie dla uczniów szkoły podstawowej i średniej. W okresie powojennym prowadzili kursy dla dorosłych, których celem była likwidacja analfa­betyzmu wśród mieszkańców. Cel został osiągnięty, gdyż wielu mieszkańców sko­rzystało z tej szansy podejmując naukę na kursach.

 

Zestawienie liczby uczniów uczęszczających do Szkoły Podstawowej w Gniewczynie w latach 1944 - 1990.

 

Rok szkolny

Klasa

Razem

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

1944/45

60

53

58

58

60

67

60

-

407

1945/46

55

54

46

55

57

42

33

-

342

1946/47

50

53

52

47

55

53

35

-

348

1947/48

50

50

51

50

47

64

52

-

354

1948/49

45

45

47

42

49

46

37

-

321

1949/50

34

43

59

60

51

43

39

-

329

1950/51

31

33

45

57

58

45

33

-

302

1951/52

31

33

45

59

57

43

32

-

300

1952/53

51

45

25

39

44

56

46

-

306

1953/54

62

51

45

28

41

42

53

-

322

1954/55

49

61

49

48

27

42

36

-

312

1955/56

50

48

60

49

47

27

42

-

323

1956/57

48

49

48

60

50

47

26

-

328

1957/58

37

48

48

47

60

49

47

-

336

1958/59

49

40

48

47

47

59

49

-

339

1959/60

59

50

40

47

57

47

59

-

365

 

 

Rok szkolny

Klasa

Razem

 

 

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

 

 

1960/61

60

55

61

49

43

55

43

-

366

1961/62

45

55

56

59

46

39

52

-

352

1962/63

61

37

57

59

57

47

35

-

410

1963/64

56

53

40

57

54

50

40

-

350

1964/65

49

55

52

48

57

50

40

-

351

1965/66

55

48

53

50

42

57

49

-

354

1966/67

49

52

48

55

50

45

52

20

371

1967/68

54

48

51

47

55

51

44

47

397

1968/69

44

52

49

48

46

53

47

48

387

1969/70

45

48

49

50

47

48

51

50

388

1970/71

44

45

49

49

51

46

48

51

383

1971/72

45

42

47

48

49

50

46

48

375

1972/73

46

44

44

45

50

48

50

45

372

1973/74

45

42

45

43

46

49

48

50

368

1974/75

46

43

44

43

46

44

48

48

362

1975/76

47

46

43

44

47

48

49

48

372

1976/77

40

47

46

42

44

47

48

49

363

1977/78

31

39

46

45

42

44

47

48

342

1978/79

47

30

39

46

45

43

44

46

340

 

 

 

Rok szkolny

Klasa

Razem

 

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

 

1979/80

41

47

29

41

47

44

41

43

333

1980/81

49

40

47

29

43

47

44

41

340

1981/82

48

47

39

47

33

40

48

43

345

1982/83

40

49

47

40

47

30

37

48

338

1983/84

44

40

49

46

39

48

28

35

329

1984/85

46

43

41

49

46

38

47

28

338

1985/86

45

45

50

41

48

46

38

46

359

1986/87

46

45

46

53

43

48

48

35

364

1987/88

41

46

47

47

52

43

46

48

370

1988/89

42

38

46

47

46

53

41

46

359

1989/90

37

42

39

46

47

46

53

41

351

Źródło: Zestawienie liczby uczniów poszczególnych klas w latach 1944-1990.

 

Tabela ilustrująca obsadę kierowników dyrektorów szkoły w Gniewczynie od 1867 roku.

 

Lp.

Imię i nazwisko

lata

funkcja

1.

Alfred Rewakowicz

1867-1876

kierownik

2.

Jan Kochman

1876-1880

kierownik

3.

Jan Zawadzki

1880-1887

kierownik

4.

Ignacy Kamprat

1887-1893

kierownik

5.

Julia Peszkowska

1893-1929

kierownik

6.

Ludmiła Richter

1929-1930

kierownik

7.

Józef Łańcucki

1930-1939

kierownik

8.

Teodor Kutynycz

1939-1942

kierownik

9.

Jan Zientara

1942-1944

kierownik

10.

Kazimierz Bruck

1944-1948

kierownik

11.

Jadwiga Gardziel

1948-1965

kierownik

12.

Stefan Bielówka

1965-1968

kierownik

13.

Władysław Grzebyk

1968-1976

dyrektor

14.

Zdzisław Kędra

1976-1985

dyrektor

15

Łucja Dryś

1985-1999

dyrektor

16

Zdzisław Kędra

1999-2004

dyrektor

17

Barbara Tytuła

2002-2004

 

2004- do chwili obecnej

dyrektor gimnazjum

dyrektor Zespołu Szkół

 

 

 

Tabela ilustrująca rozwój szkoły w Gniewczynie od roku 1867

 

 

Rok

Nazwa szkoły - status organizacyjny

1867

Jednoklasowa Szkoła Trywialna powołana dekretem biskupim

1867

Jednoklasowa Szkoła Publiczna powołana przez Radę Szkolną

1897

Dwuklasowa Szkoła Publiczna

1924

Czteroklasowa Szkoła Publiczna

1927

Sześcioklasowa Szkoła Publiczna

1930

Siedmioklasowa Szkoła Publiczna

1937

Publiczna Szkoła Powszechna III stopnia

1939-1944

Publiczna Szkoła Powszechna Generalnego Gubernatorstwa dla okupowanych polskich obszarów

1. IX. 1944

Publiczna Szkoła Powszechna

1.IX. 1946

Publiczna Szkoła Podstawowa

1963

Ośmioklasowa Szkoła Podstawowa

1999

Sześcioklasowa Publiczna Szkoła Podstawowa

Publiczne Gimnazjum – trzyletnie

2004

Zespół szkół Szkoła Podstawowa i Gimnazjum


 

 

 

W murach Szkoły Powszechnej w Gniewczynie swoją edukację zaczynali lu­dzie, których nazwiska na trwałe zapisały się w historii naszego regionu i kraju:

Feliks Młynarski - ur. 20 listopada 1884 r. w Gniewczynie Łańcuckiej. Był synem organisty i nauczyciela w tutejszej szkole. W latach międzywojennych pia­stował wiele urzędów: był dyrektorem Urzędu Emigracyjnego, Wiceprezesem Ban­ku Polskiego, z ramienia rządu polskiego przeprowadzał rokowania m.in. w USA, Francji w sprawie przyznania Polsce zagranicznej pożyczki stabilizacyjnej. Wykła­dał w latach 1929-1939 w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie i równocześnie pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Finansowego Ligi Narodów.

W czasie okupacji - w uzgodnieniu z kardynałem Stefanem Sapiehą pełnił funkcję prezesa Banku Emisyjnego w Krakowie. Po zakończeniu wojny w latach 1945-1948 wykładał ekonomię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego praca zatytu­łowana „Złoto i banki biletowe" przygotowywała od strony teoretycznej utworzenie Banku Rozrachunków Międzynarodowych w Bazylei. Po roku 1949 był dyskrymi­nowany, pozbawiono Go możliwości prowadzenia wykładów na Uniwersytecie Ja­giellońskim. Przez pewien czas prowadził tylko bibliotekę w Wyższej Szkole Eko­nomicznej w Krakowie.

Pozostał jednak w żywej pamięci tych, którzy Go znali i brali udział w Jego wykładach, prowadzonych w sposób interesujący.

Antoni Chruściel - ur. 16 czerwca 1895 r., oficer w czasie I wojny świato­wej. W okresie międzywojennym był wykładowcą Wyższej Szkoły Wojennej i do­wódcą 82 pp. WP. W kampanii wrześniowej 1939 r. był w składzie Armii Łódź. Po upadku Polski, w kwietniu 1941 r. rozpoczął działalność konspiracyjną, został ko­mendantem okręgu Warszawa - Miasto ZWZ, a potem AK.

 W czasie powstania  warszawskiego został mianowany dowódcą całości sił powstańczych. Po jego upad­ku dostał się do niewoli niemieckiej. Po wyzwoleniu przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii, a później w Stanach Zjednoczonych, gdzie zmarł 30 listopada 1960 r.

Ks. dr Jan Lasek - urodzony w 1886 r. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczał do gimnazjum w Jarosławiu, gdzie był wyróżniającym się uczniem. Po maturze wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu i w 1908 r. został wy­święcony na kapłana. Pierwszą jego placówką był Drohobycz. Mimo wielu zajęć, napisał historię diecezji przemyskiej. Ówczesny ks. bp Ordynariusz Józef Pelczar, po zapoznaniu się z tą pracą wysłał ks. J. Laska na studia historyczne do Wiednia. Po uzyskaniu stopnia doktora historii, powrócił do Polski i został wykładowcą re­ligii w szkołach średnich w Sanoku. Tu zastała Go wojna 1914 roku. Został powo­łany na kapelana wojskowego. Brał udział w walkach o Przemyśl. Jego oddział do­stał się do niewoli rosyjskiej. Po powrocie, przez 12 lat był wykładowcą historii w Seminarium Duchownym w Przemyślu i Ojcem Duchownym. Na wskutek słabną­cego wzroku został zwolniony z tej pracy w 1937 r. i otrzymał probostwo w Krasi­czynie. W trakcie trwania II wojny światowej jego probostwo było pod okupacją niemiecką, a potem rosyjską. Najeźdźcy, jak również bandy ukraińskie szanowali Go, bo był kapłanem wszystkich niezależnie od ich wyznania.

Piotr Rachfał - lekarz weterynarii. W okresie międzywojennym był dyrekto­rem Zakładów Mięsnych w Przemyślu. W czasie wojny wspomagał biednych i inte­ligencję przemyską.

W okresie okupacji i wczesnego PRL-u wyższe uczelnie ukończyli m.in.:

*  Piotr Rachfał   - ekonomista

*  Stanisław Chmura – lekarz

 

*  Piotr Jasic   - ekonomista

*   Władysław Rachwał -lekarz

*  Roman Konieczny -stomatolog

*  Teresa Kozak – lekarka       

*  Maria Kozak – nauczycielka                                                                      

*  Stanisław Dryś – nauczyciel

*  Józef Węgrzyn – prawnik   

*  Józef Słysz – ksiądz

*  Danuta Piróg – nauczycielka

*  Jadwiga Rachfał – ekonomistka    

*  Józef Konieczny - muzyk   

*  Jan Rydzik – ksiądz

*  Edward Chmura - ksiądz    

*  Edward Sołek – prawnik       

*  Zbigniew Niemiec – pułkownik Wojska Polskiego

 

W okresie późnego PRL-u:

Jerzy Ryfa, Roman Brud, Edward Ryfa, Andrzej Chmura, Czesław Brud, Alicja Brud, Antoni Brud, Edward Brud, Emilia Marek, Bożena Jagieła, Barbara Tytuła, Marek Mucha, Renata Dryś, Wiesław Słysz, Andrzej Rzeczyca, Henryk Rzeczyca, Stanisław Pelc, Edward Hanejko, Jan Brud, Marek Kozak, Grażyna Jurkiewicz, Stanisław Cebula, Maria Kołodziej, Danuta Sobala, Alicja Rachfał, Marta Niemiec.

Postawione przed oświatą cele i zadania zostały osiągnięte przez placówki oświatowe w Gniewczynie. Podsumowując całokształt działalności oświatowej należy stwierdzić, że mimo wielu trudności, problemów lokalowych, finansowych mło­dzież Gniewczyny miała w dużym zakresie możliwość zdobycia wykształcenia i rozwinięcia własnej osobowości.

Rozproszeni po całym kraju i świecie rodacy z Gniewczyny chętnie wracają do swej rodzinnej wioski. F. Młynarski w swoich „Wspomnieniach" poświęcił Gniewczynie kilka ciepłych słów: „Żegnaj ziemio rodzinna. Dzięki ci, że karmiłaś mnie w dzieciństwie kłosem swoich zbóż. Uczyłaś piękna kwiatem swoich łąk. Po­szumy twoich lasów budziły mój pierwszy niepokój twórczy. Poświata księżycowa, która otulała cię białą, haftowaną perłami rosy płachtą, była gościńcem, na którym stawiałem pierwsze kroki [...]. Ziemio rodzinna ! Byłaś zanim ja przyszedłem. Po­zostaniesz gdy ja odejdę. Będą mijać lata [...], a ty trwać będziesz dopóki nie umrze glob, którego jesteś drobną cząsteczką."